Üniversitemiz Enerji Koordinatörlüğü tarafından desteklenen, Sason Meslek Yüksekokulu Bitkisel ve Hayvansal Üretim Bölümü Öğretim Görevlisi Dr. Mehtap Andırman'ın yürütücülüğünü üstlendiği "Alternatif Enerji Kaynağı Olarak Bilinen Aspir Bitkisinin Batman Ekolojik Koşullarında Yetiştirilme Olanaklarının Araştırılması" başlıklı proje başarıyla tamamlandı. Üniversitemiz enerji alanındaki ihtisaslaşma vizyonu doğrultusunda yürütülen proje kapsamında, aspir bitkisinin Batman'ın iklim ve toprak koşullarındaki yetişme potansiyeli, verim özellikleri ve biyoyakıt üretiminde kullanılabilirliği araştırıldı. Çalışma ile Batman'ın ekolojik koşullarına uyum sağlayabilecek aspir çeşitlerinin belirlenmesi, bölgedeki tarımsal ürün çeşitliliğinin artırılması ve biyodizel üretiminde kullanılabilecek yerli hammadde potansiyelinin ortaya konulması amaçlandı.



Batı Raman Kampüsü sera alanında sekiz farklı aspir çeşidi üzerinde gerçekleştirilen araştırmada bitkilerin gelişim süreçleri düzenli olarak takip edilerek çeşitlerin bölge koşullarına adaptasyonu, bitki boyu, yan dal sayısı, tabla sayısı, tohum verimi ve diğer agronomik özellikleri değerlendirildi. Hasat sonrasında yapılan analizlerde bazı aspir çeşitlerinin Batman'ın iklim koşullarına başarılı biçimde uyum sağladığı ve verim bakımından umut vadeden sonuçlar verdiği belirlendi. Araştırma sonuçlarına göre bitki başına tabla sayısı bakımından en yüksek değer 17,2 adet ile Göktürk çeşidinde tespit edildi. Aynı çeşidin yan dal sayısı ve genel bitki gelişimi bakımından da öne çıktığı belirlenirken Batman koşullarında yetiştirilebilecek uygun çeşitlerden biri olduğu değerlendirildi. Kuraklığa ve yüksek sıcaklıklara dayanıklı yağ bitkileri arasında yer alan aspir, özellikle su kaynaklarının sınırlı olduğu bölgelerde alternatif tarım ürünü olarak öne çıkıyor. Derin kök sistemi sayesinde topraktaki su ve besin maddelerinden etkin şekilde yararlanabilen bitki, kuru tarım alanlarında ve düşük verimli arazilerde yetiştirilebilmesiyle dikkat çekiyor. Aspir tohumlarından elde edilen yağ, gıda sektöründe kullanılmasının yanı sıra biyodizele dönüştürülebilmesi sayesinde yenilenebilir enerji kaynakları arasında önemli bir yer tutuyor. Aspir yağından üretilen biyodizel; ulaşım ve tarım sektörlerinde alternatif yakıt olarak kullanılabilirken, fosil yakıtlara bağımlılığın azaltılması, enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi, yerli üretimin desteklenmesi ve karbon emisyonlarının düşürülmesine katkı sağlıyor.



Aspir tarımının yaygınlaştırılmasıyla birlikte kullanılmayan veya düşük verimli tarım alanlarının ekonomiye kazandırılması, üreticilere alternatif gelir kaynakları oluşturulması ve biyoyakıt sektörüne yerli hammadde temin edilmesi mümkün olabilecek. Ayrıca bitkinin mevcut tarım makineleriyle ekilip hasat edilebilmesi, üreticilerin ilave ekipman yatırımı yapmadan üretime yönelmelerini kolaylaştırabilecek önemli avantajlar arasında yer alıyor. Enerji üretiminin yanı sıra aspir, farklı sektörlerdeki kullanım alanlarıyla da ekonomik değer taşıyor. Tohumlardan yağ elde edilmesinin ardından geriye kalan yüksek proteinli küspe hayvan yemi olarak değerlendirilebilirken, bitkinin çiçeklerinden doğal boya ve çeşitli endüstriyel ürünlerin üretiminde de yararlanılabiliyor. Bu yönüyle aspir; enerji, tarım, gıda, hayvancılık ve sanayi sektörlerini buluşturan bütünleşik bir üretim modeli oluşturma potansiyeline sahip bulunuyor.

Proje kapsamında elde edilen bulgular doğrultusunda, Batman ve çevresindeki kuru tarım alanlarında bölge koşullarına uyum sağlayan aspir çeşitlerinin hububat ürünleriyle dönüşümlü olarak yetiştirilmesinin uygun olabileceği değerlendirildi. Böylece ürün çeşitliliğinin artırılması, tarım arazilerinin daha verimli kullanılması ve tek ürüne dayalı üretim anlayışının azaltılması hedefleniyor.



Üniversitemiz Enerji Koordinatörlüğü, enerji ihtisaslaşması çalışmaları kapsamında yenilenebilir enerji, enerji verimliliği, biyokütle ve biyoyakıt alanlarında yürütülen bilimsel araştırmaları desteklemeye devam ediyor. Aspir bitkisi üzerine tamamlanan bu çalışma, Batman'ın tarımsal potansiyelinin enerji sektörüne kazandırılması, yerli biyodizel hammaddesi üretiminin teşvik edilmesi ve sürdürülebilir bölgesel kalkınmaya katkı sunması bakımından önemli bir örnek oluşturuyor. Projenin ilerleyen aşamalarında başarılı sonuç veren aspir çeşitlerinin geniş tarla koşullarında yetiştirilmesi, tohum ve yağ verimlerinin belirlenmesi, yağ asidi bileşimlerinin incelenmesi ve aspir yağından üretilecek biyodizelin teknik, çevresel ve ekonomik özelliklerinin analiz edilmesi planlanıyor. Böylece aspir bitkisinin Batman için hem alternatif bir tarım ürünü hem de yenilenebilir enerji kaynağı olarak uygulanabilirliğinin daha kapsamlı biçimde ortaya konulması hedefleniyor.